Làm thế nào để dịch Anh-Việt, Việt-Anh?

Một tiêu đề khác cho bài này có thể là "Thứ tự sắp xếp các loại từ trong một câu tiếng Anh"

Để nói chi tiết về cách dịch giữa hai thứ tiếng này, đặc biệt là từ tiếng Việt sang tiếng Anh, thì có lẽ phải cần cả một khoá học rất dài mới truyền tải hết được. Trong post này, mình chỉ đề cập đến những nguyên tắc căn bản để giúp các bạn có thể dịch qua lại, đủ để diễn tả được đa phần thông tin mình muốn trong các kỳ thi như IELTS, TOEFL, trong giao tiếp hàng ngày, hay kể cả trong lúc đi du học (chứ không phải để trở thành biên/phiên dịch viên chuyên nghiệp nha :)))

Bài này mình chia thành 2 phần: phần 1 nói về những thông tin về mặt lý thuyết mà các bạn thường được dạy bởi thầy cô hoặc đọc thấy trong sách ngữ pháp; phần 2 có lẽ là phần thực tế hơn, giúp cho các bạn có thể nhớ ngay được một cách đơn giản nội dung của phần 1. Phần 2 cũng minh hoạ cách để học ngữ pháp nhẹ nhàng hơn của mình là: hãy chủ động khái quát hoá nội dung trong sách/được thầy cô dạy; đừng thụ động học thuộc từng tiểu tiết.

  1. Về mặt ngữ pháp

Một câu trong tiếng Anh thường gồm các phần sau

S + V + O

Trong đó,
S = Subject: chủ ngữ
V = Verb: động từ
O = Object: tân ngữ

Eg. I met a wonderful girl yesterday
I - tôi: S
met - gặp: V
a wonderful girl - một cô gái tuyệt vời: O
yesterday - ngày hôm qua: Adv (trạng từ, không bắt buộc về mặt ngữ pháp)

Cụ thể hơn về thứ tự các loại từ:

  • Với động từ: trạng từ bổ sung nghĩa cho động từ có thể đứng trước hoặc sau động từ, trường hợp đứng sau động từ thường được sử dụng hơn
    Adverb + Verb + O + Adverb

Eg. She put the cup on the table carefully - Cô ấy đặt cái ly lên trên bàn một cách cẩn thận
She carefully put the cup on the table

  • Với danh từ: trạng từ + tính từ + danh từ, trong đó: tính từ bổ nghĩa cho danh từ, trạng từ bổ nghĩa cho tính từ => từ càng quan trọng càng đứng phía sau
    Adverb + Adjective + Noun

Eg. I met a very wonderful girl yesterday
=> girl - cô gái: Noun
wonderful - tuyệt vời: Adjective (cô gái ấy như thế nào)
very - rất: Adverb (tuyệt vời như thế nào)

Lưu ý: trên đây mới chỉ là mô tả cơ bản về thứ tự của các loại từ trong câu. Có một số loại từ còn cần các nguyên tắc riêng về vị trí, ví dụ: trạng từ chỉ tần suất (always, usually, often...)

2. Về cách ghi nhớ

Phần 1 chứa nội dung điển hình thường xuất hiện trong sách ngữ pháp hoặc trong các bài giảng của các thầy cô: khá chi tiết nhưng chính vì vậy, thường gây ra cảm giác rối rắm, quá tải cho người học. Vậy thì nhiệm vụ của người học chúng ta là gì? Như đã nói ở đầu post: hãy chủ động khái quát hoá nội dung trong sách/được thầy cô dạy; đừng thụ động học thuộc từng tiểu tiết.

Cụ thể trong trường hợp này, về thứ tự các loại từ trong câu, mình thường hướng dẫn các bạn nhớ nguyên tắc sau, dù bạn dịch Anh sang Việt hay Việt sang Anh:

Trong câu, dịch xuôi. Trong cụm (danh từ), dịch ngược

  • Trong câu, dịch xuôi: Ở phần 1 phân tích hơi dài dòng về S + V + O, nhưng nếu các bạn nhìn kỹ thì nó cũng không khác gì thứ tự trong câu tiếng Việt :)). Vậy thì nếu không nhớ được SVO thì hãy nhớ là "trong câu, dịch xuôi".

Eg. Tôi gặp một cô gái ngày hôm qua
Tôi = I
gặp = met (trong trường hợp này chia quá khứ vì "ngày hôm qua")
một cô gái = a girl
ngày hôm qua = yesterday
--> I met a girl yesterday

  • Trong cụm, dịch ngược: cụm ở đây ý là cụm danh từ nha. Đây là chỗ nhiều người bị sai, đặc biệt lúc mới học. Lý do cần dịch ngược trong cụm danh từ là vì trong tiếng Việt thì từ càng quan trọng càng nói trước, nhưng tiếng Anh thì, như mình nói ở trên, từ càng quan trọng càng để sau

Eg1. Tôi là một người độc lập về tài chính
Tôi = I
là = am
một người = a person
độc lập = independent
về tài chính = financially
Ở đây, ta có cụm danh từ "người độc lập về tài chính". Theo nguyên tắc trong cụm dịch ngược, thì thực ra thứ tự dịch sẽ là "về tài chính-độc lập-người" --> a financially independent person. Cả câu hoàn chỉnh sẽ là:
I am a financially independent person

Eg2. Một cô gái tuyệt vời = a wonderful girl (thứ tự dịch: tuyệt vời-cô gái)
Tôi gặp một cô gái tuyệt vời ngày hôm qua = I met a wonderful girl yesterday
*Lưu ý: một số từ như "rất" trong tiếng Việt lại chạy theo thứ tự "từ càng quan trọng càng để sau" như trong tiếng Anh (thật ra càng học càng thấy tiếng Việt mình phức tạp hơn, còn tiếng Anh rất công thức và nguyên tắc) => nếu bạn muốn nói "một cô gái rất tuyệt vời" thì sẽ là "a very wonderful girl"

Tóm lại, để tạo và hiểu các câu dễ dàng hơn cho cả hai chiều Anh-Việt, Việt-Anh, bạn chỉ cần nhớ: trong câu, dịch xuôi; trong cụm (danh từ), dịch ngược.

Hope this helps.

Cheers,
Trang